Citação desta página em estilo APA.           Fechar

Tópicos

Introdução
Problemas
Liberdade
Valor
Conhecimento
Vida
Mente
Acaso
Física Quântica
Emaranhamento
Escândalos

Filósofos

Mortimer Adler
Rogers Albritton
Alexander of Aphrodisias
Samuel Alexander
William Alston
Anaximander
G. E. M. Anscombe
Anselm
Louise Antony
Thomas Aquinas
Aristóteles
David Armstrong
Harald Atmanspacher
Robert Audi
Augustine
J. L. Austin
A. J. Ayer
Alexander Bain
Mark Balaguer
Jeffrey Barrett
William Barrett
William Belsham
Henri Bergson
George Berkeley
Isaiah Berlin
Richard J. Bernstein
Bernard Berofsky
Robert Bishop
Max Black
Susan Blackmore
Susanne Bobzien
Emil du Bois-Reymond
Hilary Bok
Laurence BonJour
George Boole
Émile Boutroux
Daniel Boyd
F. H. Bradley
C. D. Broad
Michael Burke
Jeremy Butterfield
Lawrence Cahoone
C. A. Campbell
Joseph Keim Campbell
Rudolf Carnap
Carneades
Nancy Cartwright
Gregg Caruso
Ernst Cassirer
David Chalmers
Roderick Chisholm
Chrysippus
Cícero
Tom Clark
Randolph Clarke
Samuel Clarke
Anthony Collins
August Compte
Antonella Corradini
Diodorus Cronus
Jonathan Dancy
Donald Davidson
Mario De Caro
Democritus
William Dembski
Brendan Dempsey
Daniel Dennett
Jacques Derrida
René Descartes
John Dewey
Richard Double
Fred Dretske
Curt Ducasse
John Earman
Laura Waddell Ekstrom
Epictetus
Epicuro
Austin Farrer
Herbert Feigl
Arthur Fine
John Martin Fischer
Kuno Fischer
Frederic Fitch
Owen Flanagan
Luciano Floridi
Philippa Foot
Alfred Fouilleé
Harry Frankfurt
Richard L. Franklin
Bas van Fraassen
Michael Frede
Gottlob Frege
Peter Geach
Edmund Gettier
Carl Ginet
Alvin Goldman
Gorgias
Nicholas St. John Green
Niels Henrik Gregersen
H.Paul Grice
Ian Hacking
Ishtiyaque Haji
Stuart Hampshire
W. F. R. Hardie
Sam Harris
William Hasker
R. M. Hare
Georg W.F. Hegel
Martin Heidegger
Heraclitus
R. E. Hobart
Thomas Hobbes
David Hodgson
Shadsworth Hodgson
Baron d'Holbach
Ted Honderich
Pamela Huby
David Hume
Ferenc Huoranszki
Frank Jackson
William James
Jon Jarrett
Lord Kames
Robert Kane
Immanuel Kant
Tomis Kapitan
Walter Kaufmann
Jaegwon Kim
William King
Hilary Kornblith
Christine Korsgaard
Saul Kripke
Thomas Kuhn
Andrea Lavazza
James Ladyman
Christoph Lehner
Keith Lehrer
Gottfried Leibniz
Jules Lequyer
Leucippus
Michael Levin
Joseph Levine
George Henry Lewes
C. I. Lewis
David Lewis
Peter Lipton
C. Lloyd Morgan
John Locke
Michael Lockwood
Arthur O. Lovejoy
E. Jonathan Lowe
John R. Lucas
Lucrécio
Alasdair MacIntyre
Ruth Barcan Marcus
Tim Maudlin
James Martineau
Nicholas Maxwell
Storrs McCall
Hugh McCann
Colin McGinn
Michael McKenna
Brian McLaughlin
John McTaggart
Paul E. Meehl
Uwe Meixner
Alfred Mele
Trenton Merricks
John Stuart Mill
Dickinson Miller
G. E. Moore
Ernest Nagel
Thomas Nagel
Otto Neurath
Friedrich Nietzsche
John Norton
P. H. Nowell-Smith
Robert Nozick
William of Ockham
Timothy O'Connor
Parmenides
David F. Pears
Charles Sanders Peirce
Derk Pereboom
Gualtiero Piccinini
Steven Pinker
U. T. Place
Platão
Karl Popper
Porphyry
Huw Price
H. A. Prichard
Protagoras
Hilary Putnam
Willard van Orman Quine
Frank Ramsey
Ayn Rand
Michael Rea
Thomas Reid
Charles Renouvier
Nicholas Rescher
C. W. Rietdijk
Richard Rorty
Josiah Royce
Bertrand Russell
Paul Russell
Gilbert Ryle
Jean-Paul Sartre
Kenneth Sayre
T. M. Scanlon
Moritz Schlick
John Duns Scotus
Albert Schweitzer
Arthur Schopenhauer
John Searle
Wilfrid Sellars
David Shiang
Alan Sidelle
Ted Sider
Henry Sidgwick
Walter Sinnott-Armstrong
Peter Slezak
J. J. C. Smart
Saul Smilansky
Michael Smith
Baruch Spinoza
Allen Stairs
L. Susan Stebbing
Isabelle Stengers
George F. Stout
Galen Strawson
Peter Strawson
Eleonore Stump
Francisco Suárez
Richard Taylor
Kevin Timpe
Mark Twain
Peter Unger
Peter van Inwagen
Manuel Vargas
John Venn
Kadri Vihvelin
Voltaire
G.H. von Wright
David Foster Wallace
R. Jay Wallace
W. G. Ward
Ted Warfield
Roy Weatherford
C.F. von Weizsäcker
William Whewell
Alfred North Whitehead
David Widerker
David Wiggins
Bernard Williams
Timothy Williamson
Ludwig Wittgenstein
Susan Wolf
Xenophon

Cientistas

Emily Adlam
David Albert
Philip W. Anderson
Michael Arbib
Bobby Azarian
Walter Baade
Bernard Baars
Jeffrey Bada
Guido Bacciagaluppi
Leslie Ballentine
Marcello Barbieri
Jacob Barandes
Julian Barbour
Horace Barlow
Gregory Bateson
Jakob Bekenstein
John S. Bell
Mara Beller
Charles Bennett
Ludwig von Bertalanffy
Susan Blackmore
Margaret Boden
David Bohm
Niels Bohr
Ludwig Boltzmann
John Tyler Bonner
Emile Borel
Max Born
Satyendra Nath Bose
Walther Bothe
Jean Bricmont
Hans Briegel
Leon Brillouin
Daniel Brooks
Stephen Brush
Henry Thomas Buckle
S. H. Burbury
Melvin Calvin
William Calvin
Donald Campbell
John O. Campbell
Sadi Carnot
Sean B. Carroll
Anthony Cashmore
Eric Cavalcanti
Eric Chaisson
Gregory Chaitin
Jean-Pierre Changeux
Rudolf Clausius
Arthur Holly Compton
John Conway
Simon Conway-Morris
Peter Corning
George Cowan
Jerry Coyne
John Cramer
Francis Crick
E. P. Culverwell
Antonio Damasio
Olivier Darrigol
Charles Darwin
Paul Davies
Richard Dawkins
Terrence Deacon
Lüder Deecke
Richard Dedekind
Louis de Broglie
Stanislas Dehaene
Max Delbrück
Abraham de Moivre
David Depew
Bernard d'Espagnat
Paul Dirac
Theodosius Dobzhansky
Hans Driesch
John Dupré
John Eccles
Arthur Stanley Eddington
Gerald Edelman
Paul Ehrenfest
Manfred Eigen
Albert Einstein
George F. R. Ellis
Walter Elsasser
Hugh Everett, III
Franz Exner
Richard Feynman
R. A. Fisher
David Foster
Joseph Fourier
George Fox
Philipp Frank
Steven Frautschi
Edward Fredkin
Augustin-Jean Fresnel
Karl Friston
Benjamin Gal-Or
Howard Gardner
Lila Gatlin
Michael Gazzaniga
Nicholas Georgescu-Roegen
GianCarlo Ghirardi
J. Willard Gibbs
James J. Gibson
Nicolas Gisin
Paul Glimcher
Thomas Gold
A. O. Gomes
Brian Goodwin
Julian Gough
Joshua Greene
Dirk ter Haar
Jacques Hadamard
Mark Hadley
Ernst Haeckel
Patrick Haggard
J. B. S. Haldane
Stuart Hameroff
Augustin Hamon
Sam Harris
Ralph Hartley
Hyman Hartman
Jeff Hawkins
John-Dylan Haynes
Donald Hebb
Martin Heisenberg
Werner Heisenberg
Hermann von Helmholtz
Grete Hermann
John Herschel
Francis Heylighen
Basil Hiley
Art Hobson
Jesper Hoffmeyer
John Holland
Don Howard
John H. Jackson
Ray Jackendoff
Roman Jakobson
Jon Jarrett
E. T. Jaynes
William Stanley Jevons
Pascual Jordan
Eric Kandel
Ruth E. Kastner
Stuart Kauffman
Martin J. Klein
William R. Klemm
Christof Koch
Simon Kochen
Hans Kornhuber
Stephen Kosslyn
Daniel Koshland
Ladislav Kovàč
Leopold Kronecker
Bernd-Olaf Küppers
Rolf Landauer
Alfred Landé
Pierre-Simon Laplace
Karl Lashley
David Layzer
Joseph LeDoux
Jerome Lettvin
Michael Levin
Gilbert Lewis
Benjamin Libet
David Lindley
Bruce Lindsay
Grace Lindsay
Seth Lloyd
Werner Loewenstein
Hendrik Lorentz
Josef Loschmidt
Alfred Lotka
Ernst Mach
Donald MacKay
Henry Margenau
Lynn Margulis
Owen Maroney
David Marr
Lluis Masanes
Humberto Maturana
James Clerk Maxwell
John Maynard Smith
Ernst Mayr
John McCarthy
Barbara McClintock
Warren McCulloch
N. David Mermin
George Miller
Stanley Miller
Ulrich Mohrhoff
Jacques Monod
Vernon Mountcastle
Harold Morowitz
Gerd B. Müller
Markus P. Müller
Emmy Noether
Denis Noble
Donald Norman
Travis Norsen
Howard T. Odum
Alexander Oparin
Abraham Pais
Howard Pattee
Wolfgang Pauli
Massimo Pauri
Wilder Penfield
Roger Penrose
Gualtiero Piccinini
Steven Pinker
Colin Pittendrigh
Walter Pitts
Max Planck
Susan Pockett
Henri Poincaré
Michael Polanyi
Daniel Pollen
Ilya Prigogine
Hans Primas
Giulio Prisco
Zenon Pylyshyn
Henry Quastler
Adolphe Quételet
Pasco Rakic
Nicolas Rashevsky
Lord Rayleigh
Frederick Reif
Jürgen Renn
Giacomo Rizzolati
A.A. Roback
Emil Roduner
Juan Roederer
Robert Rosen
Frank Rosenblatt
Jerome Rothstein
David Ruelle
David Rumelhart
Michael Ruse
Stanley Salthe
Robert Sapolsky
Tilman Sauer
Ferdinand de Saussure
Jürgen Schmidhuber
Erwin Schrödinger
Aaron Schurger
Sebastian Seung
Thomas Sebeok
Franco Selleri
Claude Shannon
James A. Shapiro
Charles Sherrington
Abner Shimony
Herbert Simon
Dean Keith Simonton
Edmund Sinnott
B. F. Skinner
Lee Smolin
Ray Solomonoff
Herbert Spencer
Roger Sperry
John Stachel
Kenneth Stanley
Henry Stapp
Ian Stewart
Tom Stonier
Antoine Suarez
Leonard Susskind
Leo Szilard
Max Tegmark
Teilhard de Chardin
Libb Thims
William Thomson (Kelvin)
Richard Tolman
Giulio Tononi
Peter Tse
Alan Turing
Robert Ulanowicz
C. S. Unnikrishnan
Nico van Kampen
Antony Valentini
Francisco Varela
Vlatko Vedral
Vladimir Vernadsky
Clément Vidal
Mikhail Volkenstein
Heinz von Foerster
Richard von Mises
John von Neumann
Jakob von Uexküll
C. H. Waddington
Sara Imari Walker
James D. Watson
John B. Watson
Bruce Weber
Daniel Wegner
Steven Weinberg
August Weismann
Paul A. Weiss
Herman Weyl
John Wheeler
Jeffrey Wicken
Wilhelm Wien
Norbert Wiener
Eugene Wigner
E. O. Wiley
E. O. Wilson
Günther Witzany
Carl Woese
Stephen Wolfram
H. Dieter Zeh
Semir Zeki
Ernst Zermelo
Wojciech Zurek
Konrad Zuse
Fritz Zwicky

Apresentações

ABCD Harvard (ppt) Instituto Bhaktivedanta
Biossemiótica
Livre-Arbítrio
Causalidade Mental
Simpósio James
Palestra CCS25
Evo Devo 12 de Setembro
Evo Devo 2 de Outubro
Evo Devo Davies 12 de Novembro
O Homem É uma Máquina?

 
Tito Lucrécio Caro

Lucrécio é mais conhecido por seu longo poema Sobre a Natureza das Coisas (De Rerum Natura), que é principalmente uma defesa das ideias de Epicuro , especialmente a ideia do livre-arbítrio, baseada na introdução, por Epicuro, de algum elemento de acaso no universo.

Lucrécio é nossa fonte mais direta para as ideias de Epicuro. Para romper a cadeia causal do determinismo implícito na cosmologia de Demócrito , que considerava os átomos no vácuo, Epicuro postulou um "desvio" ocasional dos átomos em relação às suas trajetórias determinadas. Hoje sabemos que os átomos "desviam" (com movimentos imprevisíveis) sempre que se aproximam de outros átomos. Portanto, a hipótese de Epicuro de fato rompe a cadeia causal do determinismo.

Mas como exatamente o acaso influencia a mente e suas decisões Os críticos de Epicuro, Cícero e Crisipo , por exemplo, argumentavam que nossas decisões seriam aleatórias se o acaso fosse a causa direta de nossas ações .

O determinismo e o indeterminismo tornam-se, então, os dois lados de um dilema no argumento padrão contra o livre-arbítrio . Se somos determinados, não somos livres; se somos aleatórios, não controlamos nossa vontade.

Mas Epicuro certamente não acreditava que nossas escolhas e decisões fossem aleatórias, já que ele esperava garantir a responsabilidade moral . Ele citou explicitamente a necessidade (ἀνάγκη) e o acaso (τύχη) como dois tipos de causas, mas (seguindo Aristóteles ) sustentou que nossa agência autônoma é um terceiro tipo (um tertium quid ) de causa que " depende de nós " (παρ' ῆμᾶς), obviamente significando que não é nenhuma das duas primeiras. Mas os estoicos (notavelmente Crisipo , e até mesmo o acadêmico Cícero ) destruíram a reputação de Epicuro, e ela não se recuperou até hoje.

Lucrécio descreve a necessidade de certo indeterminismo e, mais enfaticamente que Epicuro, situa os primeiros começos incertos na mente:

Novamente, se todo movimento é sempre uma longa cadeia, e um novo movimento surge do antigo em ordem invariável, e se os primeiros começos não criam, por desvio, um início de movimento que quebre os decretos do destino , então a causa não pode seguir a causa desde o infinito, de onde vem este livre-arbítrio nas criaturas vivas em toda a Terra, de onde, digo eu, vem esta vontade arrancada dos destinos pelos quais procedemos para onde o prazer nos leva, desviando também nossos movimentos não em tempos e lugares fixos, mas exatamente para onde nossa mente nos conduz Pois, sem dúvida, é a própria vontade de cada um que inicia essas coisas, e da vontade os movimentos se propagam, ondulando pelos membros.
Denique sempre será conectado omnis
e vetere exoritur<motus>novus ordine certo
nec declinando faciunt primordia motus
principium quoddam, quod fati foedera rumpat ,
ex infinito ne causam causa sequatur, 255
libera per terras unde haec animantibus exstat,
unde est haec, inquam, fatis avolsa voluntas ,
per quam progredimur quo ducit quemque voluptas ,
declinamus item motus nec tempore certo
nec região loci certa, sed ubi ipsa tulit mens 260
nam dubio procul his rebus sua cuique voluntas
principium dat et hinc motus per membra rigantur.
( De Rerum Natura , Livro 2, linhas 251-62, Biblioteca Loeb, tradução de WHD Rouse)

O que impede a própria mente de ter necessidade intrínseca em todas as ações, e de ser, por assim dizer, dominada e forçada a suportar e sofrer, é o ínfimo desvio dos primeiros começos, sem lugar fixo e sem tempo fixo.

sed ne res ipsa necessum
intestino habeat cunctis in rebus agendis 290
et devicta quasi cogatur ferre patique,
id facit exiguum clinamen principiorum
nec regione loci certa nec tempore certo.
( De Rerum Natura , Livro 2, linhas 289-93)

Lucrécio afirma claramente que o desvio atômico ( clinamen , declinando ) rompe os laços do destino ( fati foedera rumpat ). Ele então diz que "nós desviamos" ( declinamus ) nossos próprios movimentos – exatamente para onde nossa mente nos leva. Pode-se interpretar isso como movimentos que " dependem de nós ", e não que nossas ações sejam aleatórias. Mas é fácil entender como críticos (estoicos e acadêmicos) poderiam acusá-lo de fazer com que a mente e as ações dependessem do acaso.

O "primeiro começo" ( primordia motus principium ) parece ser uma referência ao primeiro movimento de Aristóteles (ἀρχή) e a uma espécie de causa sui que iniciaria novas cadeias causais adicionais sob o controle da mente ("exatamente para onde nossa mente nos levou").

O original em latim (linhas 256-7) diz, na verdade, "de onde vem esta liberdade" ( libera ), e não "vontade" (cf. voluntas na linha 257). A maioria dos tradutores, influenciados pelo debate secular sobre o livre-arbítrio, traduz libera como "livre-arbítrio".

...quod fati foedera rumpat,
ex infinito ne causam causa sequatur,
libera per terras unde haec animantibus exstat,
unde est haec, inquam, fatis avolsa voluntas ,
per quam progredimur quo ducit quemque voluptas,

Mas o próprio Lucrécio distingue claramente o "livre" ( libera ) da "vontade" ( voluntas ). Dezessete séculos depois, John Locke afirmou que pensar na própria vontade como livre (no sentido de incausada e aleatória) é uma grande fonte de confusão filosófica.

Além disso, Lucrécio descreve uma sequência temporal de eventos na mente, primeiro "livre" e depois "com vontade". Lucrécio descreve primeiro ( primum ) as imagens ou "ídolos" ( simulacra , ἐιδόλα) que entram na mente aleatoriamente ( accidere ). Compare com a visão de William James de que as ideias simplesmente "surgem em nossas cabeças".

Só então ( inde , em seguida) vem a ação voluntária ( voluntas ) que move o corpo.

Dico animo nostro primum simulacra mendi 881
accidere atque animum pulsare, ut diximus ante.
inde voluntas fit;

"Em primeiro lugar, imagens de caminhada ( primum simulacra meandi , linha 881) acontecem ( accidere , acidentalmente) em nossa mente e dão um impulso à nossa mente... Depois disso vem a vontade ( inde voluntas fit , linha 883)."

Aqui, Lucrécio antecipa claramente nosso modelo de Cogito em dois estágios – primeiro “livre”, depois “vontade” – quando diz, em essência: “ Primeiro as imagens vêm à mente, depois vem a vontade ”.

Em De Rerum Natura , Livro 4, linhas 877-906, ele diz (tradução de Rouse):

877 Em seguida, direi como é que podemos prosseguir com nossos passos quando quisermos, como nos foi dado mover nossos membros de maneiras diferentes, o que causou o hábito de empurrar para a frente este grande peso corporal: prestem atenção ao que eu digo.

881 Digo que, em primeiro lugar, as imagens de movimento entram em contato com nossa mente e a impactam, como eu disse antes.

Depois disso vem a vontade; pois ninguém jamais começa nada sem que a inteligência primeiro tenha previsto o que deseja fazer. (Aquilo que ela prevê, a imagem dessa coisa está presente na mente.)

Portanto, quando a mente se agita a ponto de desejar ir e avançar, imediatamente atinge toda a massa do espírito que está distribuída pelos membros e pela estrutura de todo o corpo. E isso é fácil de fazer, visto que o espírito está intimamente ligado a ela. O espírito, por sua vez, atinge o corpo, e assim toda a massa é gradualmente impulsionada e se move...

898 Novamente, não há motivo para se surpreender que elementos tão pequenos possam influenciar um corpo tão grande e girar todo o nosso peso. Pois, de fato, o vento, que é rarefeito e tem uma substância fina, impulsiona e empurra um grande navio com um ímpeto poderoso, e uma só mão o controla, por mais rápido que ele vá, e um único leme o direciona para qualquer direção; e uma máquina, por meio de seus blocos e rodas de tração, move muitos corpos de grande peso e os eleva com pouco esforço.

Nunc qui fiat uti passus proferre queamus,
cum volumus, varieque datum sit membra movere,
et quae res tantum hoc oneris protrudere nostri
corporis insuerit, dicam ; percipe ditado. 880

Primeiro
vêm as imagens à mente,
depois a vontade.
Dico animo nostro primum simulacra meandi
accidere atque animum pulsare, ut diximus ante.
inde voluntas fit;

neque enim facere incipit ullam
rem quisquam, quam mens providit quid velit ante;
id quod providet, illius rei constat imago. 885
ergo animus cum sere ita commovet ut velit ire
inque gredi, ferit extemplo quae in corpore toto
per membra atque artus animai dissita vis est
et facilest factu, quoniam coniuncta tenetur.
inde ea proporro corpus ferit, atque ita tota 890
paulatim moles protruditur atque movetur.
praeterea tum rarescit quoque corpus, et aer
(scilicet ut debet qui sempre mobilis extat)
per patefacta vent penetratque forame largus,
et dispargitur ad partis ita quasque minutas 895
corporis. hic igitur rebus fit utrimque duabus,
corpus ut, ac navis velis ventoque, feratur.

Nec tamen illud em seu rebus mirabile constat,
tantula quod tantum corpus corpuscula possunt
contorquere et onus totum converters nostrum. 900
quippe etenim ventus subtili corpore tenvis
trudit agens magnam magno molimine navem,
et manus una regit quantovis impete euntem
atque gubernaclum contorquet quolibet unum,
multaque per trocleas et tympana ponders magno
commovet atque levi sustollit machina nisu. 906

O que Lucrécio disse sobre os "ídolos" - imagens que impressionam a mente - mostra não apenas que eles são muitos, espontâneos e aleatórios (acidentais), mas também que podem se combinar para formar imagens puramente imaginárias, como o centauro.

Em De Rerum Natura , Livro 4, linhas 722-48, ele diz:

722 Agora ouçam, e percebam o que agita a mente, e aprendam em poucas palavras de onde vêm essas coisas à mente.

724 Em primeiro lugar, digo-vos que muitas imagens de coisas se movem de muitas maneiras e em todas as direções, muito tênues, que se unem facilmente no ar quando se encontram, sendo como teia de aranha ou folha de ouro. Na verdade, estas são muito mais tênues em textura do que aquelas que arrebatam os olhos e assaltam a visão, pois estas penetram nos interstícios do corpo, despertam a tênue substância da mente interior e assaltam os sentidos.

732 Assim vemos centauros, e as estruturas de Cilas, e rostos de cães como Cérbero, e imagens daqueles para quem a morte já passou, cujos ossos repousam no abraço da terra, visto que imagens de todos os tipos são transportadas por toda parte, algumas que surgem espontaneamente no próprio ar, algumas que são projetadas por todo tipo de coisa, outras que são feitas de uma combinação dessas formas. Pois certamente nenhuma imagem de um centauro provém de um ser vivo, já que nunca houve um ser vivo dessa natureza; mas quando as imagens do homem e do cavalo se encontram por acaso, elas se unem facilmente de uma só vez, como eu disse antes, por causa de sua natureza delicada e textura fina. Todas as outras coisas dessa classe são feitas da mesma maneira. E como estas são transportadas com velocidade por causa de sua extrema leveza, como expliquei antes, qualquer uma dessas belas imagens facilmente desperta nossa mente com uma única impressão; pois a mente em si é tênue e maravilhosamente fácil de mover.

Sobre Mundos Possíveis
526 É difícil dizer com certeza qual dessas causas se aplica ao nosso mundo; mas o que pode ser feito e é feito em todo o universo, nos vários mundos criados de diversas maneiras, é o que ensino, apresentando diversas causas que podem explicar os movimentos das estrelas em todo o universo; uma delas, porém, deve ser aquela que também impulsiona o movimento dos signos em nosso mundo; mas qual delas pode ser a verdadeira,
Lucrécio De Rerum Natura
Livro I

Livro II

Livro III

Livro IV

Para Professores
Para Pesquisadores
De Rerum Natura , livro 2, linhas 216-93
Illud in his quoque te rebus cognoscere avemus,
corpora cum deorsum rectum per inane feruntur
ponderibus propriis, incerto tempore ferme
incertisque locis spatio depellere paulum,
tantum quod momen mutatum dicere possis.     220
quod nisi declinare solerent, omnia deorsum
imbris uti guttae caderent per inane profundum
nec foret offensus natus nec plaga creata
principiis; ita nihil umquam natura creasset.

Quod si forte aliquis credit graviora potesse     225
corpora, quo citius rectum per inane feruntur,
incidere ex supero levioribus atque ita plagas
gignere, quae possint genitalis reddere motus,
avius a vera longe ratione recedit.
nam per aquas quae cumque cadunt atque aera rarum,     230
haec pro ponderibus casus celerare necessest
propterea quia corpus aquae naturaque tenvis
aeris haud possunt aeque rem quamque morari,
sed citius cedunt gravioribus exsuperata;
at contra nulli de nulla parte neque ullo     235
tempore inane potest vacuum subsistere rei,
quin, sua quod natura petit, concedere pergat;
omnia qua propter debent per inane quietum
aeque ponderibus non aequis concita ferri.
haud igitur poterunt levioribus incidere umquam     240
ex supero graviora neque ictus gignere per se,
qui varient motus, per quos natura gerat res.
quare etiam atque etiam paulum inclinare necessest
corpora; nec plus quam minimum, ne fingere motus
obliquos videamur et id res vera refutet.     245
namque hoc in promptu manifestumque esse videmus,
pondera, quantum in <se> est, non posse obliqua meare,
ex supero cum praecipitant, quod cernere possis;
sed nihil omnino <recta> regione viai
declinare quis est qui possit cernere sese     250

Denique si semper motu conectitur omnis
et vetere exoritur <motus> novus ordine certo
nec declinando faciunt primordia motus
principium quoddam, quod fati foedera rumpat,
ex infinito ne causam causa sequatur,     255
libera per terras unde haec animantibus exstat,
unde est haec, inquam, fatis avolsa voluntas,
per quam progredimur quo ducit quemque voluptas,
declinamus item motus nec tempore certo
nec regione loci certa, sed ubi ipsa tulit mens     260
nam dubio procul his rebus sua cuique voluntas
principium dat et hinc motus per membra rigantur.

Nonne vides etiam patefactis tempore puncto
carceribus non posse tamen prorumpere equorum
vim cupidam tam de subito quam mens avet ipsa     265
omnis enim totum per corpus materiai
copia conciri debet, concita per artus
omnis ut studium mentis conixa sequatur;
ut videas initum motus a corde creari
ex animique voluntate id procedere primum,     270
inde dari porro per totum corpus et artus.

Nec similest ut cum inpulsi procedimus ictu
viribus alterius magnis magnoque coactu;
nam tum materiem totius corporis omnem
perspicuumst nobis invitis ire rapique,     275
donec eam refrenavit per membra voluntas.
iamne vides igitur, quamquam vis extera multos
pellat et invitos cogat procedere saepe
praecipitesque rapi, tamen esse in pectore nostro
quiddam quod contra pugnare obstareque possit     280
cuius ad arbitrium quoque copia materiai
cogitur inter dum flecti per membra per artus
et proiecta refrenatur retroque residit.

Quare in seminibus quoque idem fateare necessest,
esse aliam praeter plagas et pondera causam     285
motibus, unde haec est nobis innata potestas,
de nihilo quoniam fieri nihil posse videmus.
pondus enim prohibet ne plagis omnia fiant
externa quasi vi; sed ne res ipsa necessum
intestinum habeat cunctis in rebus agendis     290
et devicta quasi cogatur ferre patique,
id facit exiguum clinamen principiorum
nec regione loci certa nec tempore certo.
De Rerum Natura, livro 4, versos 877-906
Nunc qui fiat uti passus proferre queamus,
cum volumus, varieque datum sit membra movere,
et quae res tantum hoc oneris protrudere nostri
corporis insuerit, dicam ; to percipe dicta.     880
Dico animo nostro primum simulacra meandi
accidere atque animum pulsare, ut diximus ante.
inde voluntas fit; neque enim facere incipit ullam
rem quisquam, quam mens providit quid velit ante;
id quod providet, illius rei constat imago.     885
ergo animus cum sere ita commovet ut velit ire
inque gredi, ferit extemplo quae in corpore toto
per membra atque artus animai dissita vis est
et facilest factu, quoniam coniuncta tenetur.
inde ea proporro corpus ferit, atque ita tota     890
paulatim moles protruditur atque movetur.
praeterea tum rarescit quoque corpus, et aer
(scilicet ut debet qui semper mobilis extat)
per patefacta vent penetratque foramina largus,
et dispargitur ad partis ita quasque minutas     895
corporis. hic igitur rebus fit utrimque duabus,
corpus ut, ac navis velis ventoque, feratur.

Nec tamen illud in his rebus mirabile constat,
tantula quod tantum corpus corpuscula possunt
contorquere et onus totum converters nostrum.     900
quippe etenim ventus subtili corpore tenvis
trudit agens magnam magno molimine navem,
et manus una regit quantovis impete euntem
atque gubernaclum contorquet quolibet unum,
multaque per trocleas et tympana ponders magno
commovet atque levi sustollit machina nisu. 906
De Rerum Natura, livro 4, versos 722-48
Nunc age, quae moveant animum res accipe, et unde
quae veniunt veniant in mentem percipe paucis.
Principio hoc dico, rerum simulacra vagari
multa modis multis in cunetas undique partir     725
tenvia, quae facile inter se iunguntur in auris,
obvia cum veniunt, ut aranea bratteaque auri.
quippe etenim multo magic haec runt tenvia textu
quam quae percipiunt oculos visumque lacessunt,     729
corporis haec quoniam penetrant per rara cientque
tenvem animi naturam intus sensumque lacessunt.

Centaurus itaque et Scyllarum membra videmus
Cerbereasque canum facies simulacraque eorum
quorum morte obits tellus amplectitur ossa,
orane genus quoniam passim simulacra feruntur,     735
partim sponte sua quae fiurIt aere in ipso,
partim quae variis ab rebuumque recedunt
et quae confiunt ex horum facts figuris.
nani certe ex vivo Centauri non fit imago,
nulla fuit quoniam talis natura animalis ;     740
verum ubi equi atque hominis casu convent imago,
haerescit facile extemplo, quod diximus ante,
propter subtilem naturam et tenvia texta.
cetera de genere hoc eadem ratione creantur.
quae cum mobilitar summa levitate feruntur,     745
ut prius ostendi, facile uno commovet ietu
quaelibet una animum nobis subtilis imago;
tenvis enim mens est et mire mobilis ipsa.

Capítulo 1.4 - A Filosofia Capítulo 1.6 - Os Cientistas
Início Parte Dois - Conhecimento
Normal | Professor | Pesquisador